Hậu Thiên Bát Quái
The Later Heaven Arrangement
Hậu Thiên Bát Quái (Văn Vương) biểu diễn trạng thái vận hành thực tế của vũ trụ — thế giới vật chất với thời gian, mùa, và phương hướng. Đây là bản đồ ứng dụng: Phong thủy, Tử Vi, y học cổ truyền đều dùng Hậu Thiên.
Hậu Thiên
Văn Vương · Vận hành
NAM
BẮC
ĐÔNG
TÂY
Chu kỳ mùa — đọc theo vòng
Bắt đầu từ Chấn (Đông / Xuân), đi thuận chiều kim đồng hồ qua 4 mùa. 4 quái chính ở 4 phương chính, 4 quái Thổ ở 4 góc chuyển tiếp.
Xuân☳ Chấn → ☴ TốnSấm đánh thức (Chấn), gió lan tỏa (Tốn). Năng lượng bùng nổ rồi phát tán.
Hạ☲ LyLửa cực thịnh. Ánh sáng và nhiệt ở đỉnh cao.
Thu☱ ĐoàiHồ phản chiếu. Thu hoạch, tĩnh lặng, vui vẻ.
Đông☵ KhảmNước chảy ngầm. Ẩn mình, tích trữ, nguy hiểm.
Chuyển tiếp☷☶☰Khôn, Cấn, Càn ở các góc — Thổ là chất nền cho mọi chuyển mùa, giống 4 chi Thổ (Sửu/Thìn/Mùi/Tuất).
Tiên Thiên vs. Hậu Thiên
| Tiên Thiên (Phục Hy) | Hậu Thiên (Văn Vương) | |
|---|---|---|
| Bản chất | Lý — nguyên lý, bản thể | Dụng — ứng dụng, vận hành |
| Đỉnh (Nam) | ☰ Càn (Trời) | ☲ Ly (Lửa) |
| Đáy (Bắc) | ☷ Khôn (Đất) | ☵ Khảm (Nước) |
| Nguyên lý | Đối xứng Âm Dương | Chu kỳ mùa + Ngũ Hành |
| Ứng dụng | Phong thủy (lý), thiền định | Phong thủy (dụng), y học, Tử Vi |
| Liên hệ | Nhị phân (0/1), DNA | La bàn, 24 Tiết Khí, 12 Địa Chi |
Hậu Thiên → Địa Chi → Tiết Khí
Hậu Thiên Bát Quái là khung xương mà 12 Địa Chi và 24 Tiết Khí xây lên. Chấn (Đông) = Mão (Địa Chi) = Xuân Phân (Tiết Khí). Ly (Nam) = Ngọ = Hạ Chí. Đoài (Tây) = Dậu = Thu Phân. Khảm (Bắc) = Tý = Đông Chí. 8 quái × 3 Địa Chi mỗi quái = 24 Tiết Khí. Cùng một vòng tròn, ba tầng phân giải.